“เรื่องแค่นี้ทำไม่ได้ แล้วเรื่องอื่นจะไปทำอะไรได้”

นี่คือความส้นตีนสุดยอดในตรรกะของสยามประเทศ เป็นแนวคิดที่ห้ามพิสูจน์ เป็นแนวคิดที่พูดไปถูกมั๊ยไม่รู้ แต่คนพูดดูยิ่งใหญ่ (อาจจะเพราะใช้ส้นตีนคิดมา)

คัดลายมือให้ดียังทำไมได้ แล้วจะไปทำอะไรได้

ตัดผมให้เรียบร้อยยังทำไม่ได้ แล้วจะไปทำอะไรได้

ใส่เครื่องแบบให้ถูกต้องยังทำไม่ได้แล้วจะไปทำอะไรได้

แนวคิดส้นตีนนี้ถูกใช้อธิบายความเลวร้ายของสังคมได้อย่างอัศจรรย์ คุณอาจจะเห็นคำอธิบายว่าทำไมเด็กไทย ไม่มีความคิดสร้างสรรค์ เพราะเด็กรุ่นใหม่มันไม่ได้เรื่อง มันไม่อยู่ “ในร่องในรอย” เหมือนคนสมัยก่อน (ที่ก็ไม่ได้มีความคิดสร้างสรรค์อะไรมากมาย)

คนที่อุปโลกตัวเองว่าผ่านน้ำร้อนมาก่อน จะพร่ำพรรณนาว่าในสมัยตัวเองนั้น ทุกคนล้วนอยู่ในวินัย

ไม่มีใครถามว่าไอ้ที่บอกว่า “เรื่องแค่นี้” มันส่งเสริมให้สังคมไปถึงจุดหมายได้อย่างไร

ทุกคนอธิบายเพียงว่ามันเป็นเรื่องเล็กๆ ผ่านไปไม่ยากหรอก อย่าไปตั้งคำถามกับมันสิ แล้วจะผ่านมันไปเอง

ส้นตีนเถอะครับ

การรวมศูนย์ของระบบ Social Network เป็นสิ่งที่เคยเกิดขึ้นมาแล้วในยุคของ Web 2.0 บริการบล็อกต่างๆ พากันรวมศูนย์เข้าสู่ที่ต่างๆ อย่างรวดเร็ว เว็บที่เคยเป็นการสร้าง HTML ไปอัพโหลดตามที่ต่างๆ กลับกลายเป็นการไปพึ่งพิงอยู่ให้บริการใหญ่ๆ ไม่กี่ราย

แล้วถ้า Social Network จะแตกดับกลับมาเป็นเว็บอีกทีจะเป็นอย่างไร?

ผมเองเชื่อว่า Social Network มันคือเรื่องของปฎิสัมพันธ์ มันคือการ “เม้น status” และการ “mention” กันไปมา (แม้ผมจะเล่น Social Network แบบไม่ mention ก็ตาม)

ทุกวันนี้ผู้ให้บริการอย่าง Facebook ให้บริการปุ่ม Like ในเว็บต่างๆ และ Comment Box สักวันหนึ่งบริการเหล่านี้จะขยายตัวออกไปจากการบีบคั้นด้วยการแข่งขัน ทำให้ผู้บริการเหลา่นี้ต้องยอมกับกิจกรรมหลายๆ อย่างที่อาจจะไม่ได้ดึงคนไว้ในเว็บตัวเอง

อนาคตเราน่าจะ mention กันไปมาจากในบล็อกของเราเองได้ ระบบน่าจะเปิดพอที่เราจะอ้างถึงคนจาก Social Network ใดๆ ในหน้าเว็บใดๆ ได้ อาจจะมีคน mention ถึงเรา บริการ Social Network เหลือหน้าที่คือการรวบรวมและคัดกรองว่าจะเตือนเราเมื่อมีคนพูดถึงเราเมื่อใด มีการโต้ตอบถึงเราในที่ใดๆ หรือไม่

จริงๆ แล้วแนวคิดนี้ของ Google Plus ก็แอบย่องๆ ทำไปแล้ว ด้วย rel-author สักพักเมื่อมันเสร็จ เราน่าจะได้เห็นอะไรรูปแบบเดียวกับการ mention กันในเว็บได้แทบทุกแห่ง

ผมจำได้ว่านี่เป็นครั้งที่สองที่ผมไม่ได้เงินคนเหล่านี้ไป

นานมาแล้วผมเคยคิดว่า ให้ๆ ไปเถิด ใครจะรู้ว่าอาจจะมีสักคนที่เขาต้องการเงินนี้จริงๆ และเงินจำนวนนี้มันก็ไม่ได้เกินกำลังอะไรผมไป

ชายกลางคนๆ หนึ่ง เคยมาขอเงินกลับบ้านแถวหอสมัยผมเรียนปริญญาตรี นับเป็นครั้งแรกๆ ที่ผมพบกับคนเหล่านี้ในยามวิกาล (เกือบเที่ยงคืน)

ผมให้เงินเขาไปจนมากพอที่จะเดินทาง (แบบลำบากๆ หน่อย) ไปที่ไหนก็ได้ในกรุงเทพฯ

หลายเดือนผ่านไป ผมเห็นเขาที่เดิม ในเวลาวิกาลอีกครั้ง

อีกครั้งหนึ่งผมพบชายคนหนึ่งระบุตัวเองว่าเป็นทหารกำลังกลับภูมิลำเนา เป็นอีกครั้งที่ผมให้เงินเขา

และเป็นอีกครั้งที่ผมพบชายคนนั้นที่เดิมในเวลาต่อมา

บางทีคนเราก็อาจจะเรียนรู้ที่ต้องใจร้าย?

ผมไม่แน่ใจว่าผมทำถูกต้องหรือไม่ แต่ผมพบว่าการให้ของผมกำลังเป็นส่วนหนึ่งของการสร้างสังคมที่เลวร้าย

คนเหล่านี้ขอเงินใครบ้าง อาจจะไม่ใช่ชายร่างค่อนข้างใหญ่อย่างผมเสมอไป

จะเกิดอะไรขึ้นถ้าผู้ถูกขอเป็นผู้หญิง

จะเกิดอะไรขึ้นถ้าคนเหล่านั้นต้อง “ให้” ด้วยความกลัว

ผมอ้่าปากจะเสนอ “การสื่อสาร” (โทรศัพท์นั่นล่ะ) ให้กับผู้ขอวันนี้ อย่างน้อยถ้ามันเป็นเรื่องจริง การสื่อสารคงเป็นเรื่องสำคัญ

“เธอ” ปฎิเสธ…

ผมไม่แน่ใจว่าเรื่องของเธอเป็นเรื่องจริงหรือไม่

ผมไม่แน่ใจจริงๆ

แต่ผมแน่ใจว่าผมจะไม่เป็นส่วนหนึ่งในการสร้างสังคมนี่น่ากลัวเช่นที่ผมมีส่วนมาอีกต่อไปแล้ว

ผมไม่ทราบแน่ว่าความเกลียดแบบนี้มันเริ่มมาจากตรงไหน แต่คงไม่เกินไปถ้าผมจะคิดว่ามันเป็นเพราะไมโครซอฟท์ “ขาย” ซอฟต์แวร์ในราคาที่คนไทยบ่นๆ กันว่าแพง ที่น่าสนใจกว่าคือ กูเกิลนั้นดูจะอยู่ฝ่ายเทพเสมอจนน่าเอียนๆ

ผมเคยได้คุยกับ Vic Gundotra อยู่ครั้งหนึ่งเมื่อเขามาทัวร์เก็บความเห็นเกี่ยวกับ Android และโลกโมบายในแถบเอเซียตะวันออกเฉียงใต้นี้ (ตอนนั้นเขาแง้มเหตุผลที่ Google Maps มีภาษาไทยว่าเพราะมีคนใช้มาก “อย่างคาดไม่ถึง”)

เขาถามคนในห้องว่าทำไมกูเกิลจึงอยากทำ Android และอยากให้คนใช้ Android? มีคนในห้องตอบว่า “เพราะกูเกิลเป็นคนดี”

คำตอบที่กลับมา “ใช่ เราอยากเป็นคนดี … แต่สำคัญกว่านั้นคือเรามีแรงจูงใจทางเศรฐกิจ”

แรงจูงใจทางเศรษฐกิจ….

ผมพบว่าคุณจะเข้าใจทุกอย่างได้ง่ายขึ้น ถ้าเรามองอะไรง่ายๆ เช่นถ้าเราตั้งคำถามว่าบริษัทยักษ์ใหญ่เช่นไมโครซอฟท์, กูเกิล, ออราเคิล หรืออโดบีนั้นทำทุกอย่างเพื่ออะไร

ทุกบริษัทเป็นบริษัทในตลาดหลักทรัพย์ มีการซื้อขายหุ้นกันทุกวัน

กิจกรรมของบริษัทนั้นเป็นไปเพื่อผลประโยชน์สูงสุดของผู้ถือหุ้น ไม่มีอะไรยากไปกว่านั้น และผลประโยชน์ของผู้ถือหุ้นนั้นแทบทั้งหมดคือกำไร มีบ้างที่เป็นอย่างอื่น เช่นเมื่อครั้ง New York City Pension Funds เสนอให้กูเกิลทำตามหลักหกข้อเพื่อพิทักษ์สิทธิในการแสดงความเห็น ครั้งนั้นผู้เรียกร้องมาในนามของผู้ถือหุ้น 8 เปอร์เซนต์กว่าๆ (เข้าใจว่าไปล็อบบี้นอกรอบยืมเสียงหุ้นมา)

แน่นอน คนที่เชื่อว่า PowerPC ดีกว่า x86 เพราะมันเป็นจิตวิญญาณ อาจจะยับยั้งการเปลี่ยนมาใช้ x86 ได้ง่ายๆ ถ้าคุณมีหุ้นมากพอ

บริษัทต่างๆ ทำหน้าที่ของตัวเองให้ดี เพื่อที่จะมีหน้าไปบอกผู้ถือหุ้นได้ว่ารอบปีหนึ่งๆ พวกเขาทำอะไรกันบ้าง

ผลประโยชน์นั้นมีทั้งในระยะสั้นและระยะยาว ระยะสั้นก็คงเป็นกำไรที่เห็นๆ กันอยู่ ระยะยาวนั้นคืออิทธิพลบริษัทในตลาด เพื่อผลกำไรในระยะยาวต่อไป

ผู้ถือหุ้นไมโครซอฟท์อดทนต่อสภาพตัวแดงเถือกตลอดหลายปีที่ผ่านมาของ Xbox ได้เพราะเล็งเห็นว่ามันจะเริ่มแสดงตัวเขียวในวันนี้ และหวังว่าปีหน้ามันจะเขียวมากๆ (แต่ถ้าไฟแดงยังเถือกอยู่อย่างนี้อาจจะลำบากหน่อย)

กูเกิลต้องการดึงผู้ใช้เข้าหาตัว ยิ่งคนใช้กูเกิลมาก โอกาสทำกำไรก็ยิ่งมาก กูเกิลเลยผู้ทุกคนไว้กับตัว Android รุ่นที่ผูกกับกูเกิลมากๆ นั้นแทบใช้อะไรไม่ได้ถ้าคุณไม่มี Google Account แถมด้วยการที่กูเกิลควบคุมแพลตฟอร์มได้ ทำให้หากกูเกิลคิดบริการแปลกประหลาดใหม่ๆ (เช่น Wave) ก็สามารถดันลงไปสู่เครื่องลูกข่ายได้โดยเร็ว (ผ่าน Android, Chrome) ทั้งหมดกลับมาเป็นความได้เปรียบในการแข่งขันและกำไร

อโดบีนั้นก็ไม่ต่างกัน แม้จะมีกำไรจาก “ชุดพัฒนา” เสียมากกว่า การปล่อยให้แพลตฟอร์มหลักตกไปอยู่ในมือของกูเกิลหรือไมโครซอฟท์ ซึ่งจะทำให้อโดบีไม่สามารถเป็นผู้นำได้ ก็ยอมไม่ได้เช่นกัน อโดบีจึงทุ่มทุนมหาศาลดึงคนมาอยู่ใน Flash ไม่ว่าจะเป็น AIR หรือ Flex

ความดีในภาพเหล่านี้คืออะไรกัน ในโลกทุนนิยมความดีคือผลประโยชน์ของผู้ถือหุ้น แม้มันจะดูเลือดเย็น แต่มันเป็นความจริง

แต่ความจริงอีกด้านหนึ่งแล้ว หากบริษัทเหล่านี้ไม่ทำเพื่อกำไรสูงสุด ภาพที่เกิดขึ้นกลับไม่ใช่เศรษฐีรายใหญ่หมดตัวเสมอไป แต่กลับเป็นภาพของกองทุนสำรองเลี้ยงชีพของคนทำงานมายี่สิบสามสิบปีที่กำลังหายวับไปกับตา เป็นภาพของคนชั้นกลางธรรมดาๆ ที่ต้องหมดเนื้อหมดตัว…

ความดีในโลกธุรกิจคืออะไรกัน?