Platform as a Product

เรื่องแพลตฟอร์มเป็นเรื่องที่คนไอทีได้ยินกันมากในช่วงหลัง ตั้งแต่แอปเปิลมีแอปสโตร์ และกูเกิลมี Docs, Drive, Play, และ Plus  เราเห็นชัดเจนว่ามันมีประโยชน์อย่างไรกันบ้าง

แต่ในความเป็นจริงแล้วเรื่องของแพลตฟอร์มไม่ได้จำกัดอยู่แค่ในโลกไอทีเท่านั้น อีกบริษัทหนึ่งที่ทำให้แพลตฟอร์มกลายเป็นสินค้าได้อย่างรุนแรง คือ ร้านเฟอร์นิเจอร์ที่เราได้ยินชื่อบ่อยๆ อย่าง IKEA แถมแพลตฟอร์มอย่าง IKEA ยังเป็นแพลตฟอร์มปิดแทบจะสมบูรณ์แบบ คนภายนอกเข้าไปร่วมอยู่ในแพลตฟอร์มได้ยากมาก และภายใน IKEA เองยังมีแพลตฟอร์มของตัวเองอีกหลายระบบในแต่ละชุดสินค้า

ตัวอย่างเช่นเก้าอี้นั่งเล่นพัวแอง (POÄNG) IKEA มีเก้าอี้ตระกูลนี้ตระกูลเดียวในเว็บถึง 159 รายการ

phaw-x-ng-keaxi-yok__0152988_PE311285_S4

แต่ IKEA ไม่ได้ทำ 159 รายการนี้ออกมาจริงๆ ที่จริงแล้วพัวแองเป็นเพียงแพลตฟอร์มของเก้าอี้นั่งเล่นเท่านั้น มันคือสเปคกลางที่เข้ากันได้ระหว่างของสี่ชิ้น ได้แก่ โครงเก้าอี้, เบาะเก้าอี้, โครงวางเท้า, และเบาะวางเท้า ทั้งสี่ชิ้นมีขนาดที่เข้ากันได้อย่างสมบูรณ์

เมื่อเราซื้อเก้าอี้ ขณะที่เรากำลังเลือกว่าอยากได้รุ่นไหน ที่จริงแล้วเรากำลังเลือกว่าเราจะต้องการโครงเก้าอี้แบบไหน

Screenshot 2014-10-21 at 00.34.19Screenshot 2014-10-21 at 00.33.13

นอกจากรูปร่างโครงไม้แล้ว เรายังเลือกสีไม้อีกสามสี ทำให้เฉพาะโครงเองก็มีหกแบบ ทั้งหมดประกอบเข้ากับเบาซึ่งพอดีกัน เพัยง IKEA เพิ่มแบบเบาะขึ้นมาหนึ่งแบบก็จะได้เก้าอี้มาขายเพิ่มอีกหกรุ่นทันที

poang-footstool__0140161_PE300188_S4

พอขายเก้าอี้แล้วก็มาถึงเก้าอี้วางขา IKEA สามารถวางขายขาที่สีเข้ากันกับเก้าอี้เดิม เพราะจริงๆ ใช้วัสดุเดียวกัน ทำให้ต้นทุนการผลิตลดลง ขณะที่วัตถุดิบตั้งต้นใกล้เคียงกัน เมื่อสต็อกผ้าแบบหนึ่งก็สามารถนำมาผลิตได้ทั้งเก้าอี้นั่ง และเกาอี้รองขา

xiwar-chan-khang__21487_PE106438_S4

แพลตฟอร์มแบบนี้มีจำนวนมากใน IKEA แพลตฟอร์มที่ใหญ่ๆ หน่อย เช่น ตู้หนังสือบิลลี่ (ขายชั้นวางเสริม, ประตูที่เข้ากันได้พอดี, ชั้นเสริมความสูง ฯลฯ), ตู้เสื้อผ้าพักซ์ (ขายโครง, ประตู, ชั้นวางภายใน), โต๊ะทำงานลินมูน (ขายพื้นโต๊ะแยกจากขาโต๊ะ โต๊ะ 5 ขาใช้ขาร่วมกับโต๊ะ 4 ขาธรรมดาได้ โต๊ะบางรุ่นใช้ตู้มาแทนขาได้ด้วยความสูงพอดีกัน น็อตเชื่อมตรงกัน), เตียงหลายตระกูลที่ขายแยกกันระหว่างพื้นเตียงและโครงเตียง, ไปจนถึงชั้นวางของ IVAR ที่ขายเป็นชิ้นๆ ชนิดที่ไม่น่าจะเป็นเฟอร์นิเจอร์ในตัวเองได้ (ซื้อชิ้นเดียวแบบในภาพก็ขายนะ 400 บาท)

Screenshot 2014-10-21 at 00.54.15

มีคนเห็นคุณค่าของแพลตฟอร์มของ IKEA อยู่ไม่น้อย ในต่างประเทศมีร้านขนาดเล็กขายของที่ “เข้ากันได้” กับแพลตฟอร์มของ IKEA จำนวนมาก เช่น สติกเกอร์แปะตู้บิลลี่ได้พอดี ขาโต๊ะสำหรับคนที่เบื่อขาโต๊ะทำงานของ IKEA ฯลฯ ของพวกนี้จำนวนมากโฆษณาอยู่ใน IKEA Hackers 

ก็คงไม่ต้องแปลกใจที่ IKEA เกิดอยากจะสั่งห้ามโฆษณาหรือบังคับให้ปิดเว็บ

ไมโครซอฟท์

พบว่าช่วงหลังเกิดวิกฤติศรัทธากับไมโครซอฟท์ คือ ทุกคนใช้งาน แต่ทุกคนรู้สึกว่ากำลังใช้ “ของอื่นๆ” เยอะขึ้นเรื่อยๆ จนลืมว่าต้องพึ่งไมโครซอฟท์อยู่ รู้ตัวอีกทีที่กำลังด่าตอน Windows Update แล้วกลับบ้านไม่ได้

นั่งคิดเล่นๆ ว่าไมโครซอฟท์พลาดอะไรไปบ้าง และควรทำอะไรถ้าเกมจะออกมาดีกว่านี้ นั่งคิดแบบเลวๆ ไม่คิดถึงว่าจากมุมมองในอดีตของไมโครซอฟท์มันต่างไป (ไม่รู้ว่าแอนดรอยด์จะชนะ ไม่รู้ว่า mobile/web จะโต)

  • เลือกชื่อให้ Metro ซะ เรื่องชื่อเป็นเรื่องที่ไมโครซอฟท์ทำได้แย่มาตลอด (แบบเดียวกับวิดีโอกล่อง iPod เมื่อหลายปีก่อน) ชื่อของ Metro แย่เป็นพิเศษ เพราะไร้ guideline อย่างสิ้นเชิง เรียก Metro/Modern/Windows8UI สุดท้ายเรียกสลับไปมา
  • Metro ควรมี runtime ให้ Windows รุ่นเก่า แนวคิดที่ล็อกให้วินโดวส์ไม่ไปไหนตอนนี้คือรอบ release นาน ปรับหลายอย่าง ฟีเจอร์เยอะ ซึ่งมันก็ดีในยุคหนึ่ง (และยังทำเงินเป็นกอบเป็นกำในยุคนี้) แต่ในยุค release early release often แบบตอนนี้ iOS ปล่อยปีละรอบ Android ปีละสองรอบ Chrome OS ไม่มีใครสนเลขเวอร์ชั่น การที่ไมโครซอฟท์ไม่สามารถผลักดันแพลตฟอร์มใหม่เพราะ “จะเก็บเป็นฟีเจอร์ให้เวอร์ชั่นใหม่” เป็นเรื่องที่เลวร้ายมาก นักพัฒนาเห็นตลาด Windows ใหญ่เป็นทะเลแต่ไม่กล้าใช้แพลตฟอร์มใหม่ที่ไมโครซอฟท์นำเสนอ เพราะดันไปผูกกับเวอร์ชั่นล่าสุดที่คนใช้นิดเดียว
  • Surface RT เคอร์เนลวินโดวส์ทดสอบกับ ARM มานานแต่จุดแข็งของไมโครซอฟท์อยู่ที่ x86 ในท้ายที่สุด Surface RT อาจจะควรออกมา แต่ไม่ใช่ออกมาในภาวะ Metro ลูกผีลูกคน จริงๆ แล้วในจุดนั้นถ้าจะออกมา ก็ควรออกมาโดยไม่มี desktop ในภาพเลยแม้แต่น้อย แต่ก็ยังมีเพราะ Windows 8  ทำงานบน Metro เต็มรูปแบบไม่ได้ แถม Office ก็ไม่มี Metro

โดยร่วมๆ จากนี้ยังไงเสียไมโครซอฟท์ก็ต้องปรับกระบวนการ ให้ release often กว่าเดิม แต่ปัญหาจะกระทบโมเดลธุรกิจที่เน้นขายซอฟต์แวร์และการอัพเกรดทีละเป็นร้อยดอลลาร์ ถึงจุดนั้นไมโครซอฟท์ก็ต้องเลือกว่าจะยอมเสียอะไรเพื่อให้ได้อิทธิพลของผู้ถือแพลตฟอร์มกลับมา

Security Usability

สมัยผมเรียน มีวิชาหนึ่งต้องล็อกอินเข้าเซิร์ฟเวอร์เพื่อทำงาน แต่เซิร์ฟเวอร์สามารถส่งข้อความถึงกันเองได้ ทำให้รบกวนเพื่อนตอนทำงานเพราะหน้าจอเต็มไปด้วยข้อความของเพื่อนคนอื่นๆ

อาจารย์สั่งให้ปิดฟีเจอร์รับข้อความนี้เสีย หลายคนเล่นง่ายด้วยการส่งข้อความหาเพื่อนทุกคนแล้วบอกว่า “อย่าส่งข้อความมา”

ความปลอดภัยในโลกความเป็นจริงคงไม่ต่างจากนี้ ผู้ใช้ต้องการใช้งานในรูปแบบที่ตัวเองใช้งานอยู่ โดยไม่ได้สนใจว่ามีวิธีใช้งาน “ที่ควรเป็น” หรือไม่ ถ้ามันทำงานได้ เขาจะทำแบบนั้น

การโทษผู้ใช้ว่าทำแบบนี้แล้วไม่ปลอดภัยก็คงโทษได้ แต่สุดท้ายมันก็ไม่ได้อะไรขึ้นมา เราอาจจะต้องอาศัยแนวคิด บังคับให้ปลอดภัย

  • เว็บเมลบังคับเข้ารหัสเป็นจุดเริ่มที่ดี แอพแชตทั้งหลายก็เริ่มเข้ารหัสเป็นธรรมดาแล้ว
  • เบราว์เซอร์ในอนาคตอาจจะต้องมี SSL Enforcer เปิดมาในตัวเสมอ และหากใช้งานไม่ได้จะกลายเป็นความผิดของเว็บ
  • HTTP2.0 เข้ารหัสโดยไม่ต้องถามล่วงหน้า เข้ารหัสให้มากที่สุดเท่าที่เป็นไปได้
  • เว็บในอนาคตอาจจะต้องมี password generator ให้บริการ password 6 ตัวแรกสุ่มให้จากเว็บ เพื่อรับประกันว่าจะได้รหัสผ่านที่ปลอดภัยเสมอ
  • แอพแชตอาจจะต้องบังคับแชตได้ไม่เกิน 3 วันก่อนจะต้องแลก public key เพื่อยืนยันตัวตน

เราทำกระบวนการเหล่านี้ให้กลายเป็นเรื่องธรรมดา เป็นสิ่งที่ต้องทำ วันหนึ่งโลกอาจจะปลอดภัยเป็นค่ามาตรฐาน

เขื่อนแม่วงก์

ช่วงนี้มีประเด็นเยอะ อ่านๆ ดูแล้วมันกระจายมาก ลองรวบๆ มาอีกที ตัวเลขผมปัดๆ ไปอย่างจงใจให้กลมๆ

ข้อมูลพื้นฐาน

  • อุทยานแห่งชาติแม่วงก์มีพื้นที่ 550,000 ไร่
  • มีหลายอุทยานติดกัน พื้นที่รวมๆ 11 ล้านไร่
  • ตัวเขื่อนที่เสนอ กินพื้นที่ 13,000 ไร่
  • ถ้าเป็นไปตามที่ออกแบบ จะจุน้ำได้ 250 ล้านลบ.ม.
  • เวนคืนที่ดินคลองอีก 11,000 ไร่

เทียบขนาดเขื่อนกับเขื่อนอื่น

ที่มา 1, 2, 3,4

  • เขื่อนศรีนครินทร์ 18,000 ล้านลบ.ม.
  • เขื่อนภูมิพล 13,500 ล้านลบ.ม.
  • เขื่อนสิริกิติ์ 9,500 ล้านลบ.ม.
  • เขื่อนวชิราลงกรณ์ 8,900 ล้านลบ.ม.
  • เขื่อนรัชชประภา 5,600 ล้านลบ.ม.
  • เชื่อนอุบลรัตน์ 2,400 ล้านลบ.ม.
  • เขื่อนสิรินธร 2,000 ล้านลบ.ม.
  • เขื่อนบางลาง 1,400 ล้านลบ.ม.
  • เขื่อนลำปาว 1,400 ล้านลบ.ม.
  • เขื่อนแควน้อยบำรุงแดน 770 ล้านลบ.ม.
  • เขื่อนป่าสักชลสิทธิ์ 750 ล้านลบ.ม.
  • เขื่อนแก่งกระจาน 710 ล้านลบ.ม.
  • เขื่อนลำพระเพลิง 320 ล้านลบ.ม.
  • เขื่อนแม่งัด 264 ล้านลบ.ม.
  • เขื่อนขุนด่านประการชล 224 ล้านลบ.ม.
  • เขื่อนน้ำพุง 165 ล้านลบ.ม.
  • เขื่อนห้วยกุ่ม 163 ล้านลบ.ม.

ประเด็นต่อต้าน

ที่มา – 1, 2, 3 (ebook)

  • ป่าน่าจะเสียเกินกว่า 13,000 ไร่ที่ระบุจากการตัดไม้เกินพื้นที่
  • EHIA ทำไม่ผ่านมาแล้วหลายรอบ
  • ป่าที่เสียเป็นพื้นที่ต่ำแหล่งอาหารสัตว์ป่า
  • น้ำใช้จริงไม่ได้เต็ม 250 ล้านลบ.ม. ยกตัวอย่าง เขื่อนทับเสลา 160 ล้านลบ.ม. เก็บอยู่ 42 ล้าน ใช้น้ำได้ 25 ล้าน (อันนี้งงๆ เพราะปกติก็ไม่มีใครเก็บน้ำเต็มปริ่มๆ เขื่อนอยู่แล้ว ยกเว้นตอนน้ำท่วม)
  • แก้ปัญหาน้ำท่วมของลาดยาว (พื้นที่ใกล้เขื่อน) ได้จำกัดเพราะมีทางน้ำอีก 12 ทาง แม่น้ำแม่วงก์เป็นปริมาณน้ำ 10-20%

ข้อเสนอ

  • สร้างฝายขนาดเล็กให้พื้นที่เกษตร 1,000 ไร่
  • จัดการทางน้ำออก ถนนที่กั้นน้ำอยู่
  • ยกตัวอย่าง ตำบลหนองหลวง อุทัยธานี ที่ใช้อ่างเก็บน้ำและฝาย

คำถามต่อข้อเสนอ

อันนี้ผมนึกเอาเอง

  • อุทัยปีนี้ก็น้ำท่วม ต.หนองหลวง วันนี้ก็ท่วมอยู่
  • พื้นที่ป่าที่ราบต่ำมีมากน้อยแค่ไหน จึงเรียกตรงแม่วงก์ว่าเป็นหัวใจ (นับเฉพาะผืนป่าเดียวกันก็เข้าใจได้) ยังไม่มีตัวเลขส่วนนี้
  • รายงานทั้งสองฝั่งเน้น best case/worst case คำถามคือโดยทั่วไปถ้ามองระยะสัก 10-20 ปีแล้ว benefit มีแค่ไหน